МУШАРВЫВСА ОЛÖМЫН КÖКЪЯМЫСÖД ШЕМÖСМÖДАНТОР
Ми ньöти огö чуймöй, пыртасны кö нывбабаöс тайö чукöрас. Йöз нэмсö шемöсмывлiсны выльтор восьтiгöн. Унджыкысьсö синъяс гöгрöсмывлöны — аддзанторйыс кö вывтi мича, аслыспöлöслуныс синтö пöртана. Вайö öтлаын тöлкöн, сямöн, вежöртöмöн мöвпалыштам, нимкодясьыштам, чуймалыштам тайö Ева рöдысь тэчöмторнас.
Мыгöр. Ёна торöялö мужичöйысь тэчасногнас. Шыльыдлуныс да небыд тубрасыс вексö кыскывлiс ас дорас видзöдлас. Сэзь войö кодзув мында кывбур, сьыланкыв, серпас козьналöма-сиöма сылы. Мича сiйö пасьтöгыс и паськöмнас. Со лöсьöдчö корöсясьны «Русская Венера» Б.Кустодиевлöн, став мыгöрнас нимкодясьö тулыснас А.Шиловлöн («Весна») серпасаланторйыс. Дзоньнас тырöма нимкодьлунöн да сöстöмлунöн Уильям Адольф Бугролöн («Рассвет») аньыс. Öнöдз чуймöдö гöгöрвотöм нюмöн «Джоконда». Мöвпыштны кö, нинöм сэтшöмыс и абу — стенын öшалысь серпас, а йöз дзоргöны и дзоргöны воясöн тайö серпасъяс вылö да нимкодясьöны. Мыйöн найö öнöдз кыскöны ас дорас, öдвакö кодкö вермас стöча висьтавны. Мича, кажитчö, крукыштö, кыскö, ышöдö…
Кокъяс. Мужичöй век донъялiс нывбабаöс улiсянь вылö каян видзöдласöн. Бöръя кадö ошкöны кузь кокъяс, но öд печласяна восьласыд сöмын подиум вылын колана. А куш кокыд нывбабалöн пырсö мичаöн вöвлi, кöть кытчöдз сiйö эз тыдав, кузьыс и дженьыдыс, вöсньыдыс и тупльöсыс. Но гежöда тыдовтчылöны найö миян видзöдласлы дзоньнас. Йывъясыс пыр саялöмаöсь ермöг (шёлк), шабдi (лён), туруншöрт (хлопок) да мукöд дона вевттьöдъяс улö. Джуджыд керöс йылыд тай пыр ру пиын да кымöр сайын дзебсясьö-а. Но мудз тöдтöм альпинистъяс моз айлов рöдыд мудзлытöг нырччö-кайö тайö кык гöра йылас…видзöдласнас. Мойвиас кö — вильыш чуньяс отсасьыштасны. Но öд бара жö быд джуджыд керöс торъялö аслас мыгöрнас, öбичанас, донъялана тшупöдъяснас. Абу быдöнлы сетöма воöдчыны чуркйöдзыс да пуктыны сэтчö вермысьлысь пас. Уна кужтöм да терпенньöтöм мужикулов шургысьлiс увлань юрöн, кодсюрö воштывлiсны вежöрсö. Вöлiны и сэтшöмъяс, кодъяс вын быртöдзныс öшавлiсны джын туяс думсьыс бурджык поводдя виччысигмоз. А кыдз тöдса — нывбабаыд руа, кор да кöн на разалас сiйö. Миянланьын, войвылад, тайö шемöсмöданторъясыс подснежникъяс моз пырджык мыччысьöны лунъяс нюжалöм бöрын, кор тувсов шондiыс нюлыштö кольöм вося ковтöм лымсö. Мый пö и эм сэтшöмыс кок, а мында лои донъялöма. Мöд ногыс некыдз. Асногыс мичаöсь и пыр кыскöны видзöдластö, тшапкöны, ыззьöдöны ловтö. Сiдзкö, зэв на и чуймöданторъяс найö.
Морöсъяс. Медшöр могыс налöн: вердны-лöньöдны пузчужöм кагаöс, сетны сылы вын да эбöс, дзоньвидзалун да мывкыдлун. Но öд и нöшта на мыйöнкö кыскö сiйö ас дорас. Гашкö, сiйöн, мый пайдывлöмаöсь сэтшöмторнас Адам рöдысь петысьяссö. Кодкö тöдысьяс пиысь шулiс, кага чужтöдзыс и бöрас найö зэв коланаöсь батьяслы да и … мамъясыслы тшöтш. Ыджыд да пöсь радейтчöмын чужöм кагаыд пырсö вöлi мича да вына. Кöть мый эн шу, а топыд да кыпыд морöсыд нывбабалöн пыр вöлi мичаöн: ыджыдыс и дзоляыс, и шöрпöлöсыс. Быд тушалы Енмыс козьнавлöма лöсялана мыгöр. Öнi унаöн быдтöны сiйöс силикон отсöгöн. Но тайö абу нин шемöсмöдантор. Öшинь пыр дзоридзöн нимкодясьöм кодь артмö, кыдз шуласны — кöр ни гос. Венера Милосскаяыд абу жö ыджыд морöсъяса, а со öнöдз на вежтö петкöдö.
Нывбабалöн сёрни йылысь позьö гижны быдса трактат. Вöрса ёль моз тэрмасьтöг тёльгана гöлöсъяснас вермасны варовитны öта-мöдныскöд часъясöн. Öнiя тэрыб када олöмад мобильнöй телефонъясыс кодсюрöлöн пель бокас и поздысьöмаöсь, öтторъя тай сэнi öшалöны-а. Джаджтор кö сэтчö вöчыштан — зэв и лада лоö. И мый чуймöданаыс, пыр сюрö мый йылысь варовитны. Ме унаысь видлi кывзыны налысь сёрнисö и быд пöръя воштывлi сёрнитанторйыслысь нырвизьсö. Сёрни пансяс сапöгсянь, кодöс талун ньöбöма, водзö бурпöт гольскасны зэв на матi тöдсаöс, кежавласны суседас, пыравласны удж вылö, кытшовтасны град йöрсö, донъяласны керка пытш, ошйысясны быдтаснас, колöкö и внукъяснас, пöжасясны-пусясны, сэсся… бара сапöгсö выльпöв кокас кöмаласны. Ме быд пöръя шензьывлi, мыйла сапöгыс талун водз чеччöма, дзикöдз лэдзчысьöма олöмсьыс, лун-лун мырсьö град йöрас, а капустаыс кулöма. Тайö нин нывбаба вежöр йылысь наука — «женская психология» шусьö. Аньяс вермöны варовитны став йывсьыс öтпырйö, öта-мöдсö лючки-бура гöгöрвоöмöн и быд пöрйö кывкöртöны сёрнисö сiйöн, мыйöн панлiсны. Тайö нö абу дивö? Сё дивö!
Юрси йылысь торъя сёрни. Кузь да кыз кöса век мичмöдлiс аньöс. Но эз сöмын мыгöрнас, но и идöрлуннас, дöзьöрнас. Кузь юрсиыд уна кад корö. Но та пуд пыр вештысьö кöзяйкаыслы. Ёнлун боксянь кö донъявны аньлысь кöсасö, то шемöсмöдана лыдпасъяс чужöны. Вöлöмкö, кöсаö позьö öшöдны орöмысь повтöг 20 тонна сьöктöд, а öти сiыс лэптö 100 грамм. Вот аньяс ичöтик пельяс бокас и октыштлöны гöгыльöн гартчысь пратьяс, и тайö лайкъялысь лэчьясас шедлöны зэв на гырысь мужичöйяс. Кымын ёнджыка пессьö видзöдласыд тайö сiяс пöвстас, сымын ёна дзугсян тайö белöгвывса (привада) дзугъясас.
Но пытшкöсса мичлуныс налöн медъён. Вермö став вылынджык лыддьöдлöмсö. Нинöмöн оз торъяв нывка аскоддьöмсьыс: абу вылын морöса, синтö пöртысь кокъяс оз тыдавны, кöса оз жö бекъясöдзыс öшав, колöкö, и чужöмбаныс абу серпас вылö. А вот ортсыö пытшсяньыс вöзйысьö-писькöдчö кутшöмкö юр вежöртö кольмöдана вын. И тэ лэчкö шедöм кайпи кодь. Синлы аддзытöм сiясыс тшапкöны тэнö. Тэ пельтöмман и синтöмман. Тэнö быттьö смилитiсны. Коляс здук, и ньылыштас тэнö вабергачыс.
Со и тывйыштiс-ньылыштiс тэнö, дитюкöй, кöкъямысöд шемöсмöданторйыд. Öнi сэсся шензьöй кыкöн асгöгöрса олöм вылад.
Владимир Шомысов,
Пожöг.





Комментарии: