Гöля олысьяслы отсöг

Тавося январсянь олöмö пöртсьö государстволöн выль программа, шусьö социальнöй контракт, код серти отсалöны гöля олысь семьяяслы. Удж, уджöн могмöдан да социальнöя доръян министерстволöн кывкöртöд серти миян район мöдöд, кöнi медся уна судзсьытöм семья. Кыдзи тайö программаыс пöртсьö олöмö, республикаса юралысьлöн общественнöй примитанiнысь районса службаын йöзлöн юалöмъяс вылö телефон пыр вочавидзисны йöзлы социальнöй отсöг сетан шöринса директорöс вежысь Светлана Иосифовна Журавская да йöзöс уджöн могмöдан шöринса директор Ольга Павловна Попова.
— Меным 46 арöс. Ме кодь арлыдаыдлы сьöкыд аддзыны удж. Ветлöдлi, корсьыси, но эз босьтны. Пасйысьлi уджöн могмöдан шöринын. Пенсия оз на во, ог уджав. Отсаласны-ö меным социальнöй контракт серти?
— Тiянлы колö шыöдчыны социальнöй отсöг сетан шöринö, позьö асланыд сиктын социальнöй удж кузя специалист дорö, кöнi висьталасны кутшöм документъяс колöны. Ставсö арталöмöн да донъялöмöн лыддясны кö судзсьытöм семьяöн, сетасны öтпырся сьöма отсöг. Та бöрын верманныд пырöдчыны социальнöй контрактö. Тiянкöд торйöн сёрнитöмöн видзöдлам збыль-ö сьöкыда бергöдчанныд, кутшöм туйвизьын уджавны. Гашкö, тiянлы корсьны удж, велöдчыны мöд специальносьтö.
— Социальнöй контракт серти отсалöны и асшöр уджö босьтчысьяслы. Уна-ö сьöм сетöны ас нянь вылö петысьяслы? Бытьысь-ö зiльны ас районын, мортыс кö пасйысьöма танi, а олö мöд обласьт либö республикаын?
— Асшöр уджö босьтчысьяслы вичмö 250 сюрс шайтöдз. Вичмас öтпырся вештöм. Мортыс кö кöсйö ньöбны 230 сюрс шайта оборудование, сы мында и сетсьö. Донаджык кö, 250-öдз сöмын. Та бöрын кырымалам социальнöй контракт. Босьтысьыс висьтасьö сетöм сьöм вылö ньöбасьöм йылысь. Ас нянь вылö петысь-ыскöд öтув лöсьöдам уджаланног, мый вöчны контрактöн урчитöм кадö. Шуам, мортыскöд контрактсö лöсьöдiсны апрель öтиöд лунö, майын висьтасьö нин. Петкöдлас оборудование вайöм йылысь сёрнитчöм. Мöд тöлысяс пасйысяс вот инспекцияын да миянлы петкöдлас свидетельствосö да с.в. Сылы абу быть уджавны ас районын, медшöрыс, кыдзи асшöр уджалысь, пасйысьны танi, мед вотыс воис районлöн бюджетö. И оз позь сиптысьны куим во чöж.
— Кодi пырö социальнöй контракт лöсьöдны окотитысьяссянь шыöдчöмъяс видлалан комиссияö, тшöкыда-ö сiйö чукöртчылö?
— Комиссияö пырöны йöзлы социальнöй отсöг сетан да уджöн могмöдан шöринъяс, велöдан управление, бурдöдчанiн, видз-му овмöс юкöн, колiгöн корöм серти районса администрацияысь кывкутысь йöз. Социальнöй контракт йылысь паськыда висьталiм сикт-посёлокъясын йöзлöн чукöртчылiгъясöн, да шыöдчöмыс уна нин. Та вöсна чукöртчылам тöлысьнас некымынысь. Быд шыöдчыськöд уджалам торйöн. Мортыс кö уджтöмалысь, видлам корсьны удж либö вöзъям велöдчыны, сёрнитчам кöнi сiйö кутас стажируйтчыны. Миянлы абу бытьысь могмöдны сiйöс уджöн. Стажируйтчигас кö асьсö петкöдлас бура, сiйöс казяласны. Либö уджсö корсяс ачыс. Стажируйтчöмсö пасъясны трудкнижкаас, сылы вештасны. Уджöн могмöдысьыслы бергöдасны стажируйтöмысь да вештöм удждонысь, но медся ичöт удждонысь оз унджык.
— Кöнi велöданныд контракт кырымалысьясöс?
— Регыдъя кадö кутам дистанционнöя велöдны удостоверениетöм лысьтысьысьясöс «Помöсдiн» да «Пожöг» кооперативъясысь. Сёрнитчим нин велöдчанiныскöд, стажируйтчыны кутасны «Помöсдiн» кооперативын. Сылы вештысясны стажируйтöмысь, вештöм удждонысь. Мартсянь куимöн велöдчöны нин нянь пöжалысьясö, сы мындаöн жö вузасьысьö. Апрельын кöкъямыс мортöс бара ыстам ве-лöдчыны вузасьысьö да öтиöс косметологö.
— Дыр-ö кад кежлö лöсьöдöны социальнöй контрактсö?
— Куим тöлысьсянь öти воöдз. Уна-ö сетны, индö комиссия. Шуам, нёль челядя семьялöн ыджыд уджйöз коммунальнöя могмöдöмысь да сы вöсна йöзлы социальнöй отсöг сетан шöринсянь оз вичмы сьöма отсöг. Мамыс дзоля кагаа да уджавны оз вермы. Комиссияö шыöдчис кыдз гöля олысь семья. Контрактсö вöчим во помöдз. Сыкöд öтув и лöсьöдiм уджалан ног: контракт серти вичмöдöм сьöмöн вештас уджйöзсö. Джынсö мынтас да лöсьöдам кольöм уджйöзсö вочасöн вештöм йылысь сёрнитчöм. Сэки сiйö вермас нин шыöдчыны йöзлы социальнöй отсöг сетан шöринö кыдзи уна челядя семья да вöдитчыны коммунальнöя могмöдöмысь сьöма отсöгöн. Контракт серти сьöмыс вуджöдсьö мортыслöн тшöт вылö, сылы кö сетiсны мартын, апрельын петкöдлö нин уджйöзысь юкöн вештöм йылысь квитанция. Оз кö мынтысь, ми бырöдам котрактлысь вын да сылы ковмас бергöдны вичмöдöм сьöмсö.
— Пöзьö-ö соцконтракт вöчны уджалысь семьякöд?
— Позьö, сiйö кö лыддьыссьö судзсьытöм семьяöн.
— Мортыс уджалö, но кöсйö босьтны мöд специальносьт. Позьö-ö вöчны тайöс соцконтракт серти?
— Позьö. Велöдчанiнъяс дасьöсь велöдны и кык-куим мортöс. Мортыслы велöдчöмысь вештыссьö 30000 шайт-öдз, велöдчан кадö быд тöлысь кутас воны 14868 шайт сьöма отсöг. Бур, мортыс кö ачыс корсяс стажируйтчанiн. Но ми йитчам жö уджалан котыръяскöд да сёрнитчам. Нöшта пасъя, мый уджалан котырлы стажируйтчыны босьтöмысь да удждон сетöмысь сьöмсö бергöдасны.
— Урчитiсны-ö кымын соцконтракт колö лöсьöдны районлы?
— Районын судзсьытöм семьяяслöн лыд серти таво колö вöчны 322 контракт.
— Менам куим челядь. Уджала. Олам уна патераа керкаын, кытчö воö ва, шоныд, эм канализация. Колö уна мынтысьны коммунальнöя могмöдöмысь. Вöвлöм верöс воштiс уджсö да эз ысты колана справкаяс. Та вöсна йöзöс социальнöя доръян шöринын эг пет субсидия вылö. Верма-ö вöчны соцконтракт, мед вештысьны коммунальнöя могмöдöмысь?
— Семьяныд кö лыддьыссьö судзсьытöмаöн, позьö шыöдчыны вöчны соцконтракт. Но ми вермам видзöдлыны збыльысь-ö тi оланныд-бергöдчанныд сьöкыда, эм-ö уджйöз коммунальнöя могмöдöмысь. Нöшта пасъя, ми быд шыöдчыськöд сёрнитам торйöн. Контракт серти вештам уджйöз, но и корам, мед сiйö сэсся эз вöв да водзö йöзлы социальнöй отсöг сетан шöринысь босьтiс субсидия.
— Гашкö, пасъянныд водзмöстчысьясöс?
— «Улыс Воч» овмöдчöминса юралысь Н.Ф.Морохин ышöдiс куим мортöс соцконтракт серти лöсьöдны крестьянин овмöс, вичмöдöм сьöм вылö ньöбны скöт. Йöвсö сэсся инавны кооперативö.
— Кыдзи выльпыртöм программа серти отсаланныд удж корсьысьысьяслы?
— Мортыс кöсйö уджавны, но абу сьöм видлöдчыны бурдöдчанiнын, ветлыны сёрнитны уджалан котырöн веськöдлыськöд. Тайö туйвизьын сылы тöлысьнас сетсьö 14868 шайт. Соцконтрактлöн урчитöм кадö сылы колö пырны уджавны да оз позь дугöдчыны уджысь.
— Талун кежлö кымын контракт нин лöсьöдiнныд да кутшöм туйвизьын? Мый виччысянныд тайö программасö олöмö пöртöмысь?
— Шыöдчысьяскöд вöчим 108 контракт, кöнi 10-ыс асшöр уджö босьтчысьяс, 21-ыс велöдчыны окотитысьяс, 14-ыс удж корсьысьяс. Отсöгыс веськöдöма чинтыны гöля олысь семьяяслысь лыд. Но колö зiльны, водзмöстчыны йöзлы и аслыныс, унатор и на сайын.
Марина Дадашова.
Гижысьлöн снимок вылын (шуйгавывсянь): О.П.Попова да С.И.Журавская.




